Heldenmoed

“De echte held. Dat is de pionier. Degene die ervoor kiest het mogelijk te maken. Ook al moet dat tegen de stroom in.” Zo ongeveer klonk de definitie van het woord ‘held’ die een van de sprekers spontaan gaf op de jubileumavond van Space4aya.

De held zijn.

Het begrip komt om de haverklap voorbij op het moment. Op mijn werk. In social media. In de echte wereld. In de blogwereld.

Wat is er toch met ons aan de hand?
Dat we zo naar helden zoeken.
Hoe zit het met dat woord.
Of eerder met waar dat woord voor staat.

Geboren leider?

Het horen van die definitie bracht me direct terug op een training over groepsprocessen, ongeveer een jaar geleden. Er werd uitgelegd dat een geboren leider degene is die de moed heeft om te blijven staan, tegen de stroom in, als je het zwarte schaap bent, uit de toon valt. Op dat moment, als je kop boven het maaiveld uitsteekt, en verder iedereen stil blijft. “Die positie is eenzaam. Per definitie. Er zijn er niet zoveel onder ons, die het aankunnen daar te blijven staan.” zei de trainer. En ik voelde stil verdriet omdat ik wist hoe waar dat was.

Groepsdruk

Op Netflix stuitte ik deze week op een docu van Derren Brown, The Push. Hij bleek over ‘social compliance’ te gaan. Het mechanisme dat in ieder van ons zit om met de code of de norm van de groep mee te gaan, ook al gaat dat tegen je eigen waarden in. Derren Brown laat in een sociaal experiment zien dat de meesten van ons vanuit de behoefte erbij te horen, zelfs bereid zijn om een moord te plegen.

De positie van de held is eenzaam. Per definitie. Er zijn er niet zoveel onder ons, die het aankunnen daar te blijven staan.

Het fragment dat bij mij nog steeds op mijn netvlies gebrand staat, laat de andere kant van dat mechanisme zien. Er was één meisje dat zich niet aan het groepsgedrag conformeerde. Derren Brown had een setting gecreëerd waarin een groep onbekenden op een rijtje zat en op het teken van een belletje afwisselend ging zitten en staan. Dat meisje kwam bij de groep zitten en deed niet mee. Ze werd onmiddellijk uit de groep gehaald en afgevoerd. Als de verzetslieden, Joden, homoseksuelen en gehandicapten in de tweede wereldoorlog. Of de heksen op de brandstapel in de middeleeuwen.

Eenzaam sterk

Het is de andere kant van de medaille van de held zijn. Wat maakt nou dat we die ene persoon die afwijkt, de ene keer een held noemen, en de andere keer afmaken? Het beeld en geluid van het collectieve applaus voor Abdelhak Nouri en Eberhart van der Laan afgelopen jaar. Dat is de mooie kant van dit mechanisme. Maar die andere kant, die is er veel vaker. En dat is precies waarom we ons als held zo eenzaam voelen. Want je weet het eenvoudigweg nooit. Of je applaus krijgt. En of je hoofd het volgende moment niet gewoon op een hakblok wordt gelegd.

Bewondering

Ik gaf op mijn werk iemand een compliment omdat ik oprecht en terecht bewondering had voor de manier waarop ze voor zichzelf en haar standpunt was opgekomen. Ze sloeg het compliment resoluut af. Ze wees me op hoe naar het voor haar was dat ze überhaupt in die positie zat dat ze zo voor zichzelf op moest komen. Hoewel ik haar hoorde begreep ik het niet goed omdat mijn bewondering juist zo oprecht was.

Na afloop zette het me aan het denken. Kende ik die reflex zelf ook? Ineens viel het kwartje. Oeps. Ja. Ik had zelfs legio voorbeelden. Ongeveer iedere keer als iemand de manier waarop ik met mijn ziekte was omgegaan had geroemd.

Mijn kracht kwam voort uit die plek in mezelf waar mijn overlevingsinstinct me dwong om me te verzetten.

De kracht van kanker

Ik weet nog goed hoe eenzaam dat compliment me vrijwel altijd maakte. Omdat ik helemaal niet zo sterk was omdat ik zo graag sterk wilde zijn. Ik handelde juist uit pure onmacht. Mijn kracht kwam voort uit die plek in mezelf waar mijn overlevingsinstinct me dwong om me te verzetten. Omdat de situatie waar ik me in bevond zo onveilig en zo slecht voor me was, dat ik simpelweg geen andere keuze had. En omdat ik wist dat niemand anders het voor me zou (kunnen) doen. Me redden. Me helpen. Weg van de ellende waar ik zat.

Dus dat compliment, dat maakte me juist vreselijk eenzaam. Ik kon het niet ontvangen. Niet alleen omdat ik er niet trots op was. Niet alleen omdat ik niet het gevoel had dat ik iets bijzonders deed. Ik wist stilletjes dat het juist ondanks mezelf was. Ik voelde me zo eenzaam door dat compliment omdat ik erdoor besefte hoe graag ik had gewild dat die persoon die het tegen me zei, me wél had kunnen helpen. Hoe graag ik had gewild dat ik al die kracht en al die sterkte, niet nodig had gehad.

De illusie van maakbaarheid

Die schittering in hun ogen als ze tegen me zeiden hoe sterk ze me bewonderden. Juist die blik deed pijn. Om alle hoop die er bij hen in zat. En ik precies juist daardoor, voelde dat ik zoveel hoop verloren had.

Een ander citaat dat me afgelopen week raakte, was een uitspraak over de illusie van maakbaarheid. Anno nu geloven we allemaal dat de wereld maakbaar is. Dat als we maar ons best doen, die carrière komt, of dat gezin. En als we maar gezond leven, de juiste keuzes maken, de juiste mensen opzoeken, dat voorspoed dan in onze toekomst ligt. Op Facebook liken we ons een ongeluk op dat gemaakte schitterende leven. En op Instagram delen we er foto’s van. Terwijl ieder van ons stilletjes op de achtergrond, ook heel goed weet welke momenten hij allemaal niet op social media zet.

Eenvoudigweg doordat we bestaan en ons leven leven, doorbreken we als AYA, als we over dat deel van ons leven vertellen, die illusie van maakbaarheid. Want op onze leeftijd hoor je niet met thema’s als dood en onvruchtbaarheid te leven. Dat is precies wat vertellen over ons leven vaak zo ongemakkelijk maakt.

Als AYA doorbreken we, simpelweg doordat we leven, de illusie van maakbaarheid van het leven.

 

De held of de zondebok

Op een ander moment op Space4AYA drong tot me door waar het verschil ligt tussen de held en de zondebok. Het zit ‘m niet alleen in wat jij doet. Het zit hem ook in of de ander wat je voorleeft ontvangen kan. Een van de uitdagingen op Space4aya is ieder jaar weer dat de informatie die er gegeven wordt de werkelijkheid van kanker is. Ook die werkelijkheid die we niet willen horen. Namelijk hoe dodelijk de ziekte is, hoe naar de gevolgen van de behandelingen zijn en hoe onzeker de keuzes over wel of niet behandelen soms zijn. Ik had zelf ook weer zo’n moment dat ik het niet wilde horen. Niet omdat het me bang maakte. Maar omdat het me aan de noodzaak van de behandelingen deed twijfelen die ik heb gekregen. En dat was niet zo’n fijn gevoel.

Ik weet dat het belangrijk is om meer over kanker te weten, omdat het je wat grip op de ziekte geeft. Maar het lastige is dat we met dat beetje grip op de illusie van maakbaarheid stuiten. Dat er ‘een beetje’ is dat je er wel zelf aan zou kunnen doen, maakt de rest niet minder eng, of minder machteloos. Terwijl het ons wel bewuster maakt van hoe onzeker we zijn. Hoe kwetsbaar. En dat maakt ons boos. Want als je niet boos wordt. Dan voel je het. Hoe alleen het je maakt. Daar op die plek. Waar de held zichtbaar wordt.

De held in jezelf

We zijn graag blind voor de schaduwkant van het heldendom. Dat ene wat bepaalt of je de held wordt of op de brandstapel wordt gezet als je afwijkt. Dat zit hem niet in wie je bent of wat je doet. Het zit hem in of de mensen om je heen het willen horen.

Het verschil tussen de held en de zondebok bestaat uit of de ander het dragen kan dat je zijn illusie van maakbaarheid doorbreekt. Kan hij die kwetsbaarheid aan, of maakt hem dat boos? Geef je hoop, of maak je hen onzeker?

Als AYA heb je geen keus. Je leeft. En daarmee leef je voor. Alleen maar omdat je ondanks alles maar gewoon probeert verder te leven. En dat maakt je zomaar tot een held. Als een ander dat ervan maakt. 

Ik hoop maar dat we door de voorbeelden die we voor elkaar zijn, allemaal, in iets, de held in onszelf vinden. Die plek van kracht waarin we niet anders kunnen dan maar gewoon zijn, omdat al het andere hopeloos en hulpeloos is. En dat het dan lukt om het ok te laten zijn en ook de trots te voelen. Dat we juist dan zo inspirerend voor de ander zijn.

Ook al weet je, diep van binnen, dat het niet komt door ‘moed’ dat je die held bent geworden. Maar die held eenmaal zijn, geeft je hopelijk wel de moed om die held te willen blijven. En dat voorbeeld voor elkaar maar gewoon te laten zijn.

Advertenties

Over Www.overwegmetkanker.nl

Over sommige aspecten rond kanker wordt veel gepraat en gedeeld. Met je omgeving, of met andere kankerpatiënten. Zoals de impact van het verlies van je haar, het ziek worden van de chemo, de strijd en de kracht die je voor de ziekte nodig hebt. Er zijn ook heel wat kleine en grote dingen die we niet delen. Of die we veel te weinig delen met de mensen om ons heen. Meestal omdat het voor onszelf ook niet helder is. Het gevolg is dat iedere kankerpatiënt zelf opnieuw het wiel uit moet vinden, in wat helpt tegen die bijwerkingen en klachten. Op deze pagina's zijn tips en ervaringen van kankerpatiënten verzameld over het hanteerbaar maken van de gevolgen van kanker. Om andere patiënten herkenning te bieden, om hen een handvat te geven, en om het makkelijker te maken er met je omgeving over te praten. Zodat je het beter uit kunt leggen, en dus ook betere hulpvragen kunt stellen.
Dit bericht werd geplaatst in De schoonheid van de mens, Leven na kanker, Wijsheden en andere onzin en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s